kuratorka: Katarzyna Łata
Zamek Sielecki (Sosnowiec, ul. Zamkowa 2)
18.09.2026 – 31.12.2026
wernisaż: 18.09.2026, godz. 18:00
oprowadzanie: 19.09.2026, godz. 17:00
Tekst kuratorski:
Książka fotograficzna jest miejscem spotkania obrazu, słowa, materii i czasu. Jej znaczenie nie powstaje wyłącznie w pojedynczej fotografii, lecz także w relacjach pomiędzy kolejnymi stronami, rytmie sekwencji, sposobie kadrowania, jakości papieru, typografii, oprawie i geście przewracania kart. To właśnie w tej złożonej przestrzeni pracuje Aneta Kowalczyk: projektantka graficzna, fotoedytorka, projektantka książek i dyrektorka artystyczna BLOW UP PRESS.
Lubię, gdy nie jest prosto to pierwsza monograficzna wystawa poświęcona publikacjom zaprojektowanym przez Anetę Kowalczyk. Tytuł wystawy odnosi się nie tylko do charakteru jej pracy, ale także do sposobu myślenia o książce jako formie, która nie musi prowadzić odbiorcy najkrótszą drogą do znaczenia. Przeciwnie: może stawiać opór, pozostawiać niedopowiedzenia, zmieniać perspektywę, wymagać uważności. Może być obiektem, doświadczeniem i opowieścią jednocześnie. W centrum praktyki Kowalczyk znajduje się przekonanie, że książka nie jest neutralnym pojemnikiem na obrazy. Jest autonomiczną przestrzenią narracyjną, w której forma i treść nieustannie na siebie oddziałują. Projektowanie rozpoczyna się więc od historii, od próby zrozumienia, co właściwie chce zostać opowiedziane, jaki rodzaj doświadczenia ma zostać przekazany odbiorcy i jakie relacje pomiędzy obrazami pozwolą tej historii wybrzmieć. Design nie jest tu dekoracją ani warstwą dodaną do gotowego materiału. Staje się metodą czytania, selekcji, porządkowania i interpretacji. Kowalczyk pracuje pomiędzy fotografią a projektowaniem, pomiędzy intuicją a konstrukcją. Jako fotoedytorka kształtuje narrację poprzez wybór i zestawianie obrazów; jako projektantka książek nadaje tej narracji materialny i przestrzenny wymiar. Jej projekty pokazują, że kolejność fotografii, pauza pomiędzy nimi, zmiana skali, pustka, fragment, typografia czy rodzaj papieru mogą być równie znaczącymi elementami opowieści jak sam obraz. Istotna jest tu również materialność książki. Zamknięta w dłoniach publikacja nie jest wyłącznie przedmiotem do oglądania. Uruchamia własny rytuał odbioru. Czytelnik staje się uczestnikiem procesu projektowego: otwiera, przewraca, zatrzymuje się, wraca, porównuje i odkrywa kolejne zależności. Książka ma swoją dramaturgię, tempo i fizyczność. Jest sekwencją, ale także przestrzenią pomiędzy sekwencjami.
W tym sensie projekty Anety Kowalczyk można odczytywać jako próby poszerzania języka książki fotograficznej. Nie chodzi w nich o poszukiwanie jednej uniwersalnej metody projektowania, lecz o dopasowanie formy do konkretnej historii. Każda publikacja wymaga innego rozwiązania, ponieważ każda opowiada o czymś innym i w inny sposób angażuje pamięć, emocje czy wyobraźnię odbiorcy. Projektantka nie narzuca więc fotografii jednej estetyki – pozwala, by forma wynikała z charakteru materiału.
Ta praktyka rozwija się w dialogu z fotografami, artystami i instytucjami z wielu krajów. Publikacje projektowane przez Kowalczyk były prezentowane i doceniane na najważniejszych międzynarodowych wydarzeniach i konkursach poświęconych fotografii, książce artystycznej i projektowaniu, m.in. podczas Les Rencontres d’Arles Book Awards, Deutsche Börse Photography Foundation Prize, Lucie Photo Book Award, PHotoESPAÑA, European Design Awards czy Prix Bob Calle du livre d’artiste. W 2018 roku Aneta Kowalczyk znalazła się w gronie trzech laureatek tytułu Magazine Visual Editors of the Year w konkursie Pictures of the Year International (POY75).
Jednak wystawa Lubię, gdy nie jest prosto nie jest katalogiem sukcesów ani przeglądem nagradzanych realizacji. Jest próbą przyjrzenia się procesowi myślenia, który stoi za powstaniem książki. Zestawione ze sobą publikacje pozwalają zobaczyć różnorodność strategii projektowych, ale także powracające pytania: gdzie zaczyna się narracja? Jak obraz zmienia znaczenie w sąsiedztwie innego obrazu? Co dzieje się pomiędzy stronami? Jak materialna forma książki wpływa na sposób patrzenia?
Wystawa pokazuje książkę fotograficzną jako medium wymagające współpracy wielu wrażliwości. Fotograf, artysta, edytor, projektant, wydawca i czytelnik uczestniczą w tworzeniu znaczenia, które nigdy nie jest całkowicie zamknięte. Aneta Kowalczyk zajmuje w tym procesie szczególne miejsce: pomiędzy obrazem a jego odbiorem, pomiędzy zamysłem autora a doświadczeniem odbiorcy.
Lubię, gdy nie jest prosto jest więc opowieścią o projektowaniu jako sztuce uważności. O poszukiwaniu formy, która nie przykrywa treści, lecz pozwala jej ujawnić kolejne warstwy. O książce, która nie kończy się na ostatniej stronie. I o przekonaniu, że czasem właśnie wtedy, gdy droga przez obraz i jego znaczenie nie jest prosta, zaczyna się właściwe czytanie.
Katarzyna Łata
Lista publikacji:
- 9 Gates of No Return (Agata Grzybowska)
- Big Fence / Pitcairn Island (Rhiannon Adam)
- Binom (Nata Drachiskaya)
- Dame Gulizar and Other Love Stories (Rebecca Topakian)
- Death Landscapes (Hubert Humka)
- Debuts [2 numery rocznika: 2014 oraz 2017]
- Deceitful Reverence (Igor Pisuk)
- Deglet Nour (Tytus Grodzicki)
- Devine (Hubert Humka)
- doc! Photo magazine [10 numerów czasopisma w różnych wersjach projektowych]
- Encyclopaedia (Weronika Gęsicka)
- Ephermal Field Journal Climate + Love (in Claude Monet Garden) (Sarah Shorr)
- Erna Helena Ania (Tomasz Łączny)
- Est et non Est (Paweł Żak)
- Eternal U (Hubert Humka)
- Garden (Marta Zgierska, Mateusz Sarełło)
- Glitter Blues (Lorenzo Castore)
- Hasenheide Suite (Damien Daufresne)
- Homesick New York (Michael Ackerman)
- Hotel of Eternal Light (Karolina Spolniewski)
- Land (Lorenzo Castore)
- My Dearest Javanese Concubine (Luca Desienna)
- object amnesic: a compost manifesto (Henrik Strömberg, Jens Soneryd)
- once a year the stick shoots (Natalia Wiernik, Nastasiia Leliuk)
- Over.State (Ilias Gieorgiadis)
- Paraeidolon (Waldemar Lipiński)
- The Need to Know (Michael Honegger)
- The World Is Where You Stop (Tomasz Tomaszewski)
- Undertow (Damien Daufresne)
- viridescent, afire (Małgorzata Stankiewicz)